Limburgensia

We mogen trots zijn op het rijke Limburgs, met zijn dialecten

Vandaag viert de wereld de Dag van de Moedertaal. Een dag die in het leven is geroepen door de Unesco, de tak van de Verenigde Naties die zich speciaal bezighoudt met onderwijs, wetenschap en cultuur.

Drie essentiële bouwstenen van het bestaan die zwaar leunen op het fundament van de taal. Maar wat is dat, de moedertaal? En hoe belangrijk is ze?

Kijk en luister dit verhaal in verschillende dialecten


Moedertaal bij baby's
Baby’s leren hun moedertaal al herkennen terwijl ze nog veilig in de baarmoeder zitten. Dat is wetenschappelijk onderzocht en bewezen. Die taal is, naast het geruis van het bloed door de aderen van hun moeder en het kloppen van haar hart, het eerste dat kinderen in hun prille leventje te horen krijgen. Baby’s kunnen ook tot enkele maanden ná hun geboorte hun moedertaal onderscheiden van andere talen. Ze hebben dan weliswaar nog niet het vermogen om zich in taal – in welke taal dan ook – uit te drukken, maar ze kunnen wél luisteren. Heel goed luisteren.

Meld je hier aan voor het Groot Limburgs Dictee

Brabbelfase
Is dat nog niet genoeg bewijs voor de kracht van de moedertaal? Dan doen we er nog een schepje bovenop. Het vermogen van baby’s om de taal van hun moeder van andere talen te onderscheiden, verdwijnt na een paar maanden weer. Ze komen dan in de ‘brabbelfase’, gaan zelf experimenteren met klanken, dadadada… Het luisteren verdwijnt naar het tweede plan. En toch… Zó gemakkelijk laat de baarmoederherinnering aan de moedertaal zich niet wegdrukken.

Dat blijkt uit een onderzoek bij Koreaanse adoptiekinderen die op zeer jonge leeftijd naar Nederland zijn gekomen en daar volledig in het Nederlands zijn opgevoed. Als ze op latere leeftijd met typische Koreaanse klanken geconfronteerd worden, blijken ze die taal veel gemakkelijker op te pikken dan mensen die in Nederland geboren en getogen zijn. Alsof het ritme en de muzikaliteit van het Koreaans – een klanktaal als het Chinees (en het Limburgs) – in hun hoofd verankerd zijn. Alsof de herinnering aan wat hun moeder zei en hóé ze dat zei tijdelijk in een apart laatje in het geheugen werd opgeborgen, en weer tevoorschijn wordt gehaald als dat nuttig is.

Kracht van moedertaal
Dat is de kracht van moedertaal. Het is de taal die – letterlijk en figuurlijk – van meet af aan het dichtst bij je staat. Dichter kán niet. Het is de taal die je al doende leert, gewoon in het dagelijkse leven. Het is de taal waarin je denkt en voelt, waarin je je emoties het gemakkelijkst kwijt kunt. Het is de taal van je ziel. De taal die je ook kunt spreken als je niet meteen de juiste woorden vindt.

Limburgs 
Voor veel Limburgers is het Limburgs – in welke variant dan ook – de moedertaal. Dat staat de communicatie met niet-Limburgers niet in de weg. Kinderen pikken op jonge leeftijd een tweede taal, bijvoorbeeld de standaardtaal Nederlands, en zelfs een derde vrij gemakkelijk op. Het verhaal dat een opvoeding (thuis) in het Limburgs tot een slechtere beheersing van het Nederlands en dus tot minder kansen in het maatschappelijke leven leidt, mag langzamerhand echt in de prullenbak. Uit onderzoek blijkt dat meertaligheid de algemene taalvaardigheid juist vergroot. Om met taalkundige Merel Keijzer (Rijksuniversiteit Groningen) te spreken: ‘De hersenen van tweetaligen zitten de hele dag in de sportschool….’

Lees meer over het dialect in ons dossier

Band tussen moedertaal en identiteit
Er is meer. Er bestaat een nauwe band tussen moedertaal en identiteit. Taal is niet alleen een verzameling klanken en woorden waarmee zinnen gebouwd kunnen worden. Taal weerspiegelt de cultuur, de manier van denken, de levensvisie van degenen die de taal spreken. Dat zie je in Limburg terug in tradities als carnaval, in de humor, in de muziek. Zelfs als we elkaar verrot schelden. Veel daarvan kán alleen maar in het Limburgs, raakt in vertaling zijn essentie, zijn ziel kwijt. Onze taal hoort bij ons erfgoed, verbindt ons met elkaar maar ook met het verleden, met onze voorouders.

Trots!
Zo’n taal, daar mag je trots op zijn. Daar móét je trots op zijn. Omdat alleen dát ervoor kan zorgen dat we die taal ook blijven gebruiken. Talen die niet gebruikt worden, talen die door ouders niet meer met hun kinderen gesproken worden, zijn gedoemd te verdwijnen. De veelkleurigheid van het Limburgs verdient beter. Véél beter. Deze woensdag, op de Dag van de Moedertaal, en daarna op alle dagen die nog komen gaan.

Door Guus Urlings