EU-rechter haalt verrassend streep door Duitse snelwegtol

Afbeelding: Ralph Peters

De Duitse plannen voor tolheffing voor auto’s zijn in strijd met Europees recht.

Dat heeft het Europees Hof van Justitie gevonnist in een rechtszaak die was aangespannen door Oostenrijk, met Nederlandse steun.

Volgens het Hof discrimineert de tolheffing buitenlandse automobilisten, omdat Duitsers worden gecompenseerd via de wegenbelasting en andere EU-burgers het volle pond moeten betalen. Ook zou het vrije verkeer van goederen binnen de Unie in het geding komen, oordelen de rechters in Luxemburg. Inwoners van andere EU-landen zouden immers met hogere kosten worden opgezadeld dan Duitsers. Ook dat is in strijd met EU-recht.

Het vonnis van de hoogste Europese rechter is verrassend. In februari had een belangrijke adviseur van het hof nog gezegd dat de Maut, na een aanpassing door de Duitse regering, niet in strijd was met EU-recht. Dergelijke adviezen worden doorgaans door de rechters overgenomen.

Extra kosten

Berlijn had de heffing voor het gebruik van alle Autobahnen en Bundesstrassen in oktober 2020 willen invoeren. Het kabinet heeft berekend dat Duitse tolheffing de Nederlandse automobilisten jaarlijks met extra kosten tussen 60 en 100 miljoen euro zou opzadelen. Met name inwoners van de grensstreek zouden erdoor worden getroffen. Ondanks herhaalde verzoeken, onder meer door het Limburgse provinciebestuur, weigerde Berlijn bij de tolheffing een uitzondering te maken voor grensregio’s.

Provincie: goed voor Limburg en Europa

De provincie Limburg is „heel blij” dat de Duitse tol voor auto’s niet doorgaat. „Het Hof heeft gelukkig doorzien waar dit eigenlijk om ging: het bevoordelen van Duitse automobilisten ten koste van die uit andere EU-landen”, aldus gedeputeerde Joost van den Akker (VVD, Economie). Het is goed voor Limburg dat er geen nieuwe barrières worden opgeworpen aan de grens waar mensen en bedrijven last van hebben, vindt hij. „We hebben in 1995 (verdrag van Schengen, red.) niet de grenzen opengezet om nu geconfronteerd te worden met allerlei ingewikkelde tolsystemen. Ik hoop dat de uitspraak andere landen in Europa afschrikt om met soortgelijke plannen te komen.”

Minister: besluit rechter opsteker voor Nederlandse automobilist

Het besluit van het Europese Hof van Justitie om tolheffing voor personenwagens in Duitsland af te wijzen is „een opsteker voor de Nederlandse automobilist die nu niet de kosten voor het Duitse vignet gaat voelen”. Dat laat minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) in een reactie weten. „Ik ben er blij mee dat ons verzet succes heeft gehad”, aldus de bewindsvrouw. Ook de ANWB is blij dat de tolheffing van de baan is. De belangenbehartiger is „opgelucht dat dit plan nu de prullenbak in kan’’. Nederlandse vakantiegangers kunnen volgens de ANWB opgelucht ademhalen. „Wij hebben ons vanaf de eerste minuut verzet met heel veel ANWB-leden”, aldus directeur Frits van Bruggen.

De snelwegtaks is een prestigeproject van de Beierse CSU, zusterpartij van kanselier Angela Merkels CDU. Die was er, ondanks felle tegenstand, tot twee keer toe in geslaagd om de Maut op te nemen in het regeerakkoord van de Grosse Koalition van CDU/CSU en SPD. Eind maart 2017 gaf de Bondsraad, de Duitse Eerste Kamer, het groene licht voor de wet die de tolheffing regelt. Eerder was de Bondsdag al akkoord gegaan.

De Europese Commissie stelde eerder al dat de Maut in strijd is met het Europees recht, maar trok ruim twee jaar geleden een strafprocedure in omdat Berlijn maatregelen zou hebben genomen die discriminatie van buitenlandse automobilisten uitsluiten. Oostenrijk was het daar niet mee eens en stapte naar het EU-hof, met steun van Nederland.

Hoge kosten

Volgens Duitse media lijdt Duitsland door het afschieten van de tolheffing niet alleen enorm gezichtsverlies, maar wordt het land ook geconfronteerd met hoge kosten. De Süddeutsche Zeitung becijfert dat er al 40 miljoen euro is besteed aan het project, het grootste deel voor externe adviseurs.

Berlijn wordt mogelijk ook geconfronteerd met schadeclaims. Het innen van de tol en het bouwen van de technische infrastructuur is in december 2018 gegund aan ticketportaal CTS Eventim en de Oostenrijkse tolspecialist Kapsch TrafficCom. Met de deal is over een periode van twaalf jaar een bedrag van 2 miljard euro gemoeid. De bedrijven hebben een joint venture voor de samenwerking opgericht. Of ze recht hebben op een schadevergoeding nu de tolheffing in de huidige vorm niet kan doorgaan, is onduidelijk.

Duitsland wilde door de tolheffing jaarlijks 500 miljoen euro binnenhalen. Dat geld zou worden gebruikt voor nieuwbouw en onderhoud van wegen en bruggen. Over de hoogte van de inkomsten bestaat grote twijfel. Volgens oppositiepartij Die Grünen in de Bondsdag houdt Berlijn na aftrek van alle kosten en het compenseren van Duitse weggebruikers nauwelijks geld over aan de Maut.

Oostenrijk wil helpen

Uit Oostenrijk, dat Duitsland voor de rechter had gesleept, komt vooral hoongelach, na het Luxemburgse Maut-vonnis. Volgens minister van Verkeer Andreas Reichhardt (FPÖ) laat de uitspraak „niets te wensen over”. Gekscherend biedt hij Duitsland hulp aan bij het bedenken van een werkend en legaal tolsysteem, zoals Oostenrijk dat sinds 1997 heeft. „Wij ondersteunen graag met onze know-how, mocht dat gewenst zijn”, klinkt het uit Wenen.

Verkeersminister Andreas Scheuer (CSU) zegt in een reactie op het vonnis dat de PKW-Maut „in haar huidige vorm” van tafel is. De minister noemde de uitspraak „verrassend”omdat in Duitsland parlement en regering geen problemen zagen met de tolheffing en ook de Europese Commissie ermee instemde. „Dit is geen mooie dag voor de financiering van infrastructuur in Duitsland.” Scheuer sluit echter niet uit dat er wordt nagedacht over een alternatief. Eerst wil hij het vonnis grondig bestuderen.

Bondskanselier Angela Merkel laat weten het vonnis te accepteren. Pas na de analyse van Scheuer wil ze zeggen wat de vervolgstappen zijn.

De liberale oppositiepartij FDP riep direct na de uitspraak van de Europese rechter op „dit onzalige plan uit de Beierse biertent” nu definitief te „begraven.” Volgens de sociaaldemocratische regeringspartij SPD is de Maut nu „afgevoerd van de politieke agenda”.

Het plan

Volgens de Duitse plannen zouden buitenlanders die de grote wegen willen gebruiken vanaf oktober 2020 kunnen kiezen tussen een tolvignet van tien dagen, twee maanden of een jaar. De prijs is afhankelijk van het motortype en hoe vervuilend de auto is. Het jaarvignet zou maximaal 130 euro gaan kosten. Elke houder van een in Duitsland geregistreerd voertuig moet hoe dan ook de jaarkaart kopen maar wordt vrijgesteld van motorrijtuigenbelasting voor een bedrag dat minstens gelijk is aan de heffing die zij hebben moeten betalen. Dat laatste is discriminerend voor buitenlandse autobezitters, zegt het Europees Hof van Justitie.

Door Stefan Dölcken