Einde aan gerommel met maten en gewichten

Beeld van Simon Stevin in Brugge. Afbeelding: Archief Martin van der Weerden

Tot omstreeks 1800 had elke streek en zelfs elke stad zijn eigen maten en gewichten. De Franse Revolutie maakte hier ook in onze streek een einde aan.

Vele honderden jaren was men gewend om maten uit te drukken in herkenbare lichaamsdelen, bijvoorbeeld voet, duim en el. De el was afgeleid van de lengte van de elleboog tot aan het puntje van de wijsvinger. Gemiddeld kwam men uit op ongeveer 69,4 centimeter. Maar hoeveel stof je precies kreeg bij de marktkoopman als jij om zes el vroeg, leek in de praktijk meer op een loterij. De maat werd in iedere handelsstad apart vastgesteld. In Brabant kreeg je 69,2 centimeter, maar in Twente slechts 58,7. In menige stad werden verschillende ellen naast elkaar gebruikt. Eenzelfde verwarring was er ook met betrekking tot gewichten en inhoudsmaten.

‘De Tiende’

Al eind 16e eeuw betoogde Simon Stevin in zijn boek “De Tiende” het nut van een eenvoudig en algemeen decimaal rekensysteem. Maar pas tweehonderd jaar later werd er wezenlijke vooruitgang geboekt door de krachtige bemoeienis van de Franse regering met deze materie. De kilo, de liter en de meter werden ingevoerd. Deze maten werden uitgedrukt en onderverdeeld in tientallen, honderdtallen en duizendtallen. Omdat Frankrijk ten tijde van Napoleon een groot deel van Europa domineerde, werden deze maten tegelijkertijd ingevoerd in Rome, Parijs, Maastricht en Heerlen. Napoleon kwam ten val, maar de nieuwe regeringen zagen het nut van de hervormingen en lieten deze grote verandering bestaan.

Engeland

Alleen Engeland deed aan deze nieuwigheden niet mee. Maar daar rijden zij nog steeds links en willen ze nog steeds niet graag met de rest van Europa samenwerken.

Door Martin van der Weerden
Heerlen