Joodse begraafplaatsen vaak achteraf gelegen

De joodse begraafplaats in Gulpen. Afbeelding: Martin van der Weerden

Begraafplaatsen stemmen tot nadenken, maar kunnen ook heel rustgevend zijn. Dat geldt zeker voor de vele, vaak wat achteraf gelegen, joodse begraafplaatsen in Limburg.

Een van de joodse benamingen voor de begraafplaats is Bet Chajiem, Huis van Levenden. Dit getuigt van het geloof in het eeuwig leven. Van dit geloof spreken ook tal van opschriften op joodse grafstenen. De locatie van de joodse begraafplaats, vaak aan de rand of buiten de bebouwing, zegt meestal iets over de positie van de joodse gemeenschap ter plaatse. Was hun positie onaanzienlijk, dan was het onmogelijk om een aantrekkelijk stuk grond te verwerven voor hun begraafplaats.

Vestigingsverbod

In Maastricht gold zelfs lange tijd een vestigingsverbod voor joden. Om toch in Maastricht te kunnen werken, gingen joden in nabijgelegen plaatsen als Meerssen en Eijsden wonen. Sommige joodse begraafplaatsen raakten in vergetelheid. Zo werd de joodse begraafplaats in Haasdal bij Schimmert in de jaren 1950 herontdekt bij het aanleggen van een hoogspanningsnet.

Steen of grafplaat

Op graven van Asjkenazische (Noord- of Oost-Europese) joden wordt doorgaans een rechtopstaande steen geplaatst, op graven van Sefardische (Spaanse of Portugese) joden een dekkende grafplaat. De rechtopstaande stenen hebben vaak een bovenstuk dat aan een kroon doet denken. Deze vorm was waarschijnlijk geliefd vanwege de kroon op de handvatten van de Tora, de heilige boekrollen. In de loop der tijd gingen ook steeds meer joodse grafstenen op de christelijke grafstenen lijken. De oudste graven hebben uitsluitend Hebreeuwse opschriften. Vanaf het begin van de 19e eeuw zijn de opschriften tweetalig.

Vanaf het begin van de 20e eeuw is het opschrift op een deel van de graven alleen nog in de landstaal. Vaak worden ook twee jaartellingen gebruikt: de joodse en de christelijke. Van de overledene moesten vooral de goede daden herinnerd worden, bijvoorbeeld het ondersteunen van de armen.

Door Martin van der Weerden

Mogen we even je aandacht.
Dit is een artikel van De Limburger dat gratis beschikbaar is voor iedereen. Dat geldt niet voor alle artikelen, want zogeheten Plus-artikelen zijn exclusief voor onze abonnees. Zonder abonnees kunnen wij namelijk geen Limburgs nieuws maken. Sluit je daarom ook aan en kies voor goede en betrouwbare regionale journalistiek in Limburg, met liefde en passie gemaakt. Juist in deze onzekere tijden.

Er is al een abonnement voor 7,50 per maand.

Bekijk abonnementen