Persoonlijke Rutte over zijn vader in het jappenkamp: ‘Toen hij eruit kwam, bezat hij enkel wat hij aan had’

Bron © AD

Premier Mark Rutte hield zaterdag een - zeer persoonlijke - toespraak bij het Indisch Monument tijdens de nationale herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indie Afbeelding: ANP

In een zeer persoonlijke toespraak tijdens de Nationale Indië Herdenking heeft minister-president Mark Rutte verteld over de ervaringen van zijn eigen vader, die als krijgsgevangene in een jappenkamp terecht kwam. ,,Voor hem was de oorlog een gitzwart hoofdstuk”, aldus de premier.

Ruttes vader werd als militair ‘onder de wapenen’ geroepen en daarna in krijgsgevangenschap genomen. Hij werd daarbij gescheiden van zijn eerste vrouw en drie kinderen, die in het Japanse interneringskamp Tjideng terechtkwamen. ,,Zijn vrouw overleefde het uiteindelijk niet”, sprak Rutte zojuist in het bijzijn van onder anderen koning Willem-Alexander. ,,Zij stierf van uitputting op 20 juli 1945, ruim twee maanden na de bevrijding van Nederland maar nog bijna een maand voor het einde van de oorlog in Indië. Toen mijn vader eindelijk uit het jappenkamp kwam, bezat hij enkel nog wat hij aan had.”

Na de oorlog hertrouwde zijn vader met een zus van zijn eerste vrouw. Uit dit huwelijk werd de latere premier geboren. Volgens Rutte was Indië altijd aanwezig in het gezin: ,,Thuis werd ik omringd door de herinneringen van mijn ouders, zussen en broers aan het leven in Indië, en later Indonesië.” Zowel de ‘mooie als minder mooie kanten’ van die andere wereld kwamen ‘soms heel dichtbij’. ,,Bedrieglijk dichtbij, want uiteindelijk bleef ook veel onuitgesproken, weggestopt.”

Hutkoffer met herinneringen

Toch deed zijn vader ‘de hutkoffer met herinneringen’ geregeld open. Rutte: ,,Mijn vader zette mij op zijn knie en vertelde zijn verhalen. Voor een jonge jongen vaak spannend en leerzaam, maar je merkte ook dat je soms niet moest doorvragen. Dat er een donker hoekje bestond met herinneringen die mijn vader liever wilde ontwijken. Niet verwonderlijk, want voor hem was de oorlog in Indië een gitzwart hoofdstuk.”

Slechts mondjesmaat vertelde zijn vader over wat hij in het jappenkamp had meegemaakt. In 1983 vroeg Rutte aan hem om mee te gaan naar een Hollywoodfilm dat het verhaal van krijgsgevangenen in Japanse kampen vertelde, met David Bowie in de hoofdrol. Hij wilde echter niet. ,,Het leidde hem, denk ik, teveel naar het donkere hoekje dat hij juist probeerde te vermijden. In plaats daarvan vertelde mijn vader zijn verhaal op zijn eigen manier: behoedzaam, in flarden, soms zonder woorden. Voor mij indrukwekkender dan een Hollywoodfilm ooit zou kunnen zijn.”

Erkenning

Volgens Rutte werd het verhaal van mensen die de oorlog in Nederlands-Indië doormaakten in Nederland niet altijd gehoord, ‘zeker niet in de periode na de bevrijding’. ,,De realiteit was dat het lang onnodig en ongemakkelijk werd gevonden om apart aandacht te geven aan het oorlogsverhaal van Nederlands-Indië. Ook al zijn er rond 350.000 mensen uit Nederlands-Indië en Indonesië naar Nederland gekomen en is het vandaag de dag voor ruim 2 miljoen Nederlanders onderdeel van hun familiegeschiedenis.”

De herdenking van de slachtoffers die vielen tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië is volgens hem zo belangrijk omdat het niet alleen om terugkijken gaat, maar ook om erkenning. Rutte: ,,Het erkennen, ieder jaar weer, van het leed van de burgers, militairen en verzetsstrijders uit alle bevolkingsgroepen die de Tweede Wereldoorlog in Indië doormaakten. Erkennen dat hun ervaringen, hun verhalen en hun trauma’s ertoe doen. Erkennen dat dit hoofdstuk van de Tweede Wereldoorlog onlosmakelijk onderdeel is van onze gezamenlijke geschiedenis.”

Nederland staat dit jaar uitgebreid stil bij de bevrijding, 75 jaar geleden. Het Nederlandse deel van het koninkrijk werd op 5 mei 1945 bevrijd, maar in het overzeese gebied, in Nederlands Indië, was dit pas na de Japanse capitulatie op 15 augustus het geval. Ieder jaar wordt op 15 augustus daarom het formele einde van de Tweede Wereldoorlog voor het koninkrijk der Nederlanden herdacht en alle slachtoffers die tijdens die oorlog in het voormalig Nederlands-Indië zijn omgekomen.

Door Laurens Kok

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen voor nog geen 1,50 per week.

Bekijk de aanbieding →