Mondkapjesmachine DSM staat stil; directeur Edith Schippers: ‘Wisten niet dat de overheid zo veel voorraad had’

Edith Schippers.  Afbeelding: RENE BOUWMAN/ANP

Ze was zeven jaar lang minister van Volksgezondheid en kan als president van DSM Nederland nu van een afstand kijken hoe haar opvolger, Hugo de Jonge, zich door de coronacrisis worstelt. Edith Schippers constateert dat er veel fout is gegaan tijdens de pandemie en dat er veel lessen te trekken zijn. „Het wantrouwen tussen het bedrijfsleven en de overheid is veel te groot.”

Edith Schippers (57) geeft het interview via Teams, vanaf de achterbank van haar auto. Op het moment van het gesprek is er nog geen lockdown. De president van DSM Nederland wil als oud-minister niet de huidige minister voor de voeten lopen: „Wat ik niet wil, is als roepende uit Baarn mijn opvolgers becommentariëren.” Maar ze meent wel dat er lessen te leren zijn van de coronapandemie.

Tijdens de crisis ging DSM massaal mondkapjes, handgel en teststaafjes produceren. Plots was er het besef dat we voor deze beschermingsmiddelen helemaal afhankelijk waren geworden van China. „Voor een volgende pandemie moet je de vraag stellen wat je sowieso altijd beschikbaar wilt hebben voor de zorg. Als je de productie van basale gezondheidsmiddelen in Nederland wilt hebben, lijkt me dat een enorme investering.”

DSM is dit soort spullen direct gaan produceren. Hoe kijkt u terug op die periode?

„Terwijl de grenzen dichtgingen, lagen alle noodzakelijke spullen in China. Ik zag een enorme energie loskomen: kleine bedrijven, grote bedrijven, universiteiten en de overheid gingen ineens samenwerken en dingen doen die helemaal niet tot hun corebusiness behoren. Als de nood aan de man is, kunnen we dus gezamenlijk heel snel iets van de grond tillen. Het is maar goed dat we nog wat industrie in Nederland hebben. Veel mensen vinden industrie maar lastig, maar dankzij die industrie kónden we tenminste nog hulpmiddelen produceren.”

Mondkapjesmachine DSM staat stil; directeur Edith Schippers: ‘Wisten niet dat de overheid zo veel voorraad had’
Foto: RENE BOUWMAN

Hoe liep de samenwerking met de overheid?

„Heel goed. Door de crisis ging alles veel sneller bij de overheid, maar ook bij het bedrijfsleven. We zijn begonnen met desinfecteermiddelen, dat was noodzaak. Datzelfde geldt voor teststaafjes en mondkapjes. We hebben deze activiteiten opgezet vanuit een maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel, transparant met open boeken. We hebben een deel gedoneerd en een deel tegen kostprijs geleverd aan de overheid. Er ontstond ook een publiek debat of we niet te veel productie naar Azië hebben laten gaan.”

Met VDL zette u een mondkapjesfabriek op en bij de aankondiging stelde DSM dat die winstgevend zou kunnen draaien.

„In die periode was de vraag of we niet zelf meltblown konden produceren op eigen grond. Dat is het viruswerende filter in mondkapjes. DSM heeft een machine ingekocht in Duitsland, mensen opgeleid, in een recordtijd productie opgezet. Nu staat diezelfde machine stand-by, produceert niet meer.”

Waarom staat die stil?

„We wisten niet dat de Nederlandse overheid mondkapjes heeft liggen voor de komende tig jaar. We laten de machine nog even stand-by staan, zodat we het gesprek met het nieuwe kabinet kunnen voeren. Maar we hebben dat apparaat natuurlijk niet gekocht om de stekker eruit te trekken.”

Was de overheid een onbetrouwbare partner?

„Zo wil ik het niet zeggen. Ik lees in het regeerakkoord dat we productie van bepaalde medische hulpmiddelen op eigen bodem of in Europa moeten doen. De mondkapjes en ook de hele generieke geneesmiddelenproductie zitten in India en China. Die landen werken heel goedkoop, het kost dus geld om die productie hier te doen.”

Mondkapjesmachine DSM staat stil; directeur Edith Schippers: ‘Wisten niet dat de overheid zo veel voorraad had’
Foto: Rene Bouwman

Wat vindt u van de aanpak van Hugo de Jonge?

„Ik zie vooral dat Hugo de Jonge het heel erg zwaar heeft. Niet alleen vanwege het harde werk. Maar er is iets in de samenleving geslopen waarbij bedreigingen van politici ongefilterd in de media geslingerd kunnen worden. Daar heb ik best zorgen over.”

Wat had u anders gedaan?

„Verschillende dingen, want we zijn ook verschillende mensen. Maar daar ga ik nu niet over uitweiden.”

Wat zijn de lessen voor de gezondheidszorg?

„Flexibiliteit is de sleutel. Dat je op tijd kunt opschalen en ook weer kunt afschalen. Veel mensen zeggen dat je maximaal moet uitbreiden. De afgelopen decennia hebben we geen pandemie gehad, dan hadden we dus jaren betaald voor leegstand. Als je nu maximaal uitbreidt, dan betalen we daar de komende decennia voor.”

U heeft er toch zelf als minister voor gezorgd dat de rek eruit is om de kosten in de hand te houden?

„Het ís ook belangrijk de kosten in de hand te houden, omdat mensen hun zorgpremie moeten kunnen blijven betalen. De bottleneck is niet capaciteit in bedden, maar in mensen. We moeten zorg op- en afschaalbaar maken en in de samenleving digitaliseren, waar het kan, om handjes vrij te spelen.”

Iets anders: waarom heeft het grote bedrijfsleven zo’n slecht imago?

„Als ik naar de politiek luister, dan zakt de moed me weleens in de schoenen. Als je zo in karikaturen praat als in de politiek vaak gebeurt, denk ik dat het moeilijk is om samen iets tot stand te brengen. Ik zie bij het bedrijfsleven ook vaak dat het de politiek niet begrijpt en dat ze bij de politiek niet begrijpen wat het bedrijfsleven doet.”

Waar bestaat dat onbegrip uit?

„We spreken elkaars taal niet en er leven verschillende verwachtingen. Een bedrijf is geen liefdadigheidsinstelling, maar moet winst maken om weer te kunnen investeren. Heel vaak wordt dat verward met dat de winst in de zakken van de bazen verdwijnt. Helaas is soms het wantrouwen richting het grote bedrijfsleven heel groot.”

Lees ook: DSM wilde helemaal niet weg uit Limburg, president Edith Schippers noemt Amsterdam ‘een terugvaloptie’

Het helpt natuurlijk niet als DSM voor de verhuizing van Heerlen naar Maastricht subsidie eist en dreigt naar Zwitserland te vertrekken.

„Dat is ook weer zo’n raar verhaal. Het ging om bestaande subsidies voor verduurzaming van een oud gebouw en voor werkgelegenheid. We hebben overigens van die subsidies afgezien. En als je een besluit neemt om te verhuizen naar een nieuw hoofdkantoor, dan is het toch logisch dat je alles even op een rijtje zet? In ons geval hoort daar Amsterdam bij. En ook Bazel, want in Zwitserland zit onze grootste businessunit.”

Zou het goed zijn als mensen uit de praktijk de politiek in gaan?

„Dan moet je wel mensen vinden die bereid zijn in een glazen huis te gaan zitten met alle bedreigingen en bij voorbaat al het verwijt krijgen dat je een graaier bent. Toch is het ontzettend belangrijk als mensen uit de praktijk een paar jaar de politiek ingaan en andersom, zodat je de brugfunctie kunt vormen en elkaar ook beter gaat begrijpen.”

Door Gert van Harskamp en Martin Visser

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & Nieuwsapp. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word abonnee